Het drama van Galtür, 1999

Door Roel

Met de vele sneeuwval deze winter en alle dorpen die vorige week van de buitenwereld zijn afgesloten, werden we massaal herinnerd aan de lawinewinter van 1998/1999. Honderden lawines die wegen en gebouwen raakten kwamen toen naar beneden, met als tragisch dieptepunt de lawine van Galtür op 23 februari 1999. In totaal 38 mensen vonden de dood, onder wie 6 Nederlanders. Hoe kwam het tot dit drama?

Drie keer nordstau

De winter van 1998/1999 begon onschuldig. In december viel veel minder neerslag dan normaal, en zowel december als januari waren aan de zachte kant. Eind januari sloeg het weer echter om, het werd koud en het begon te sneeuwen. Vaak en vooral langdurig. Grofweg waren er drie periodes van aanhoudende sneeuwval, zware nordstau-situaties, uit het noordwesten:

27-31 januari
5-12 februari
17-25 februari

Gedurende deze fase bouwde zich een gigantisch sneeuwdek op in grote delen van Frankrijk, Zwitserland en Oostenrijk. Toch was de sneeuwval in Galtür nieteens zo zwaar; op geen enkele dag viel er meer dan 50 centimeter. De duur was echter indrukwekkend waardoor de sneeuwval historische proporties kreeg. In tien dagen tijd viel er maar liefst 245cm sneeuw, volgens de sneeuwstatistieken een gebeurtenis die hier eens in de 200 jaar voorkomt! Over de hele maand werd 375cm aan verse sneeuw geregistreerd, de grootste hoeveelheid in 100 jaar en zes keer zoveel als normaal. Gedurende negen dagen was lawinegevaar 5 van kracht. 

Toegangsweg afgesloten
Op 28 januari werd de toegangsweg door het Paznauntal voor het eerst afgesloten vanwege lawinegevaar. Kappl, Ischgl en Galtür waren niet meer bereikbaar. Door de aanhoudende sneeuwval daarna werd op 6 februari zelfs het hele Paznauntal afgesloten, ter hoogte van het dorp Pians. Niemand kon er meer in of uit - ook niet op de wisseldag - waardoor er die dag kilometerslange files ontstonden voor de ingang van het dal. Vier skigebieden waren onbereikbaar, en er zat niets anders op dan de gestrande reizigers onder te brengen in noodonderkomens in Imst en Landeck.

Ook daarna bleef de toegangsweg een groot deel van de tijd afgesloten. Vanaf 9 februari werden er zelfs helikopters ingezet om levensmiddelen en goederen naar het dal te brengen. Op zaterdag 13 februari werd de weg tijdelijk opengesteld in verband met de wisseldag. Daarna ging hij weer dicht, het gevaar was gewoon te groot. Het was deze nieuwe lichting vakantiegangers die het slachtoffer zou worden van het lawinedrama. De zaterdag daarop bleef de weg namelijk weer dicht.

In de tussentijd nam de druk van buitenaf toe om mensen uit Galtür te evacueren. Dit werd door de toerismedirecteur van Galtür, Gerhard Walter, weggewuifd met als reden dat alle lawines die de afgelopen 500 jaar naar beneden kwamen, van een berg waren gekomen die inmiddels tegen lawines was beveiligd. Niemand had toen het vermoeden dat de lawine dit keer van een andere berg zou komen.

Het fatale moment
Anderhalf uur voor de lawine vond in het centrum van Galtür een ludiek evenement plaats. De gasten zaten al dagen vast, de onvrede groeide, en om verveling tegen te gaan organiseerde de burgemeester een glijwedstrijd die aardig wat publiek trok. Na afloop, om 16.09 uur gebeurde het. Op een hoogte van ruim 2700 meter, ter hoogte van de Grieskopf boven Galtür, had zich door de sneeuwval en wind een gigantisch pak Triebschnee (verwaaide sneeuw) verzameld dat overhing richting het dal. Het gewicht van de laatste dump bleek te veel om te kunnen dragen, en een immense sneeuwmassa stortte zich het dal in. Met een snelheid van 290 km/uur en over een breedte van 400 meter bereikte een stuifsneeuwlawine Galtür en verwoestte daarbij 13 woonhuizen. Nogeens 42 huizen raakten beschadigd en 31 mensen werden gedood.

Door het slechte weer (het sneeuwde nog steeds) konden reddingshelikopters het dorp niet bereiken, en omdat het nieuws zich snel verspreidde raakte het telefoonnetwerk overbelast. De bewoners en gasten waren op zichzelf aangewezen. De volgende ochtend (24 februari) was het zo ver opgeklaard dat hulpdiensten eindelijk per helikopter ter plekke konden komen. Materieel werd ingevlogen en gewonden werden uit Galtür weggevoerd naar het ziekenhuis. Lang duurde dit niet. In de middag begon het opnieuw te sneeuwen.

De vergeten lawine
Toen volgde er nog een tweede ramp die sommigen misschien wel vergeten zijn. In Valzur, een gehucht op 5 kilometer van Galtür, kwam nog een lawine omlaag. Bijna exact 24 uur na de eerste lawine eiste deze opnieuw dodelijke slachtoffers. Het wrange is dat eerder die dag nog opdracht was gegeven om de mensen uit Valzur te evacueren. Ook hier dreigden lawines. Tot een half uur voor de dodelijke lawine konden 8 personen geevacueerd worden. Daarna werd het zicht te slecht en werd de evacuatie gestaakt. Terwijl de rest van de mensen stonden te wachten op een helikopter die niet kwam, denderde de lawine naar beneden en vielen er nog eens 7 doden.

Er kwam toen onverwacht goed nieuws uit Galtür. Een helikopter, die niet op tijd naar Landeck was teruggekeerd voor het slechte weer, stond nog in Galtür. Met gevaar voor eigen leven vloog de piloot door de sneeuwval naar het getroffen Valzur. Daarmee kon er vanuit Galtür een reddingsteam gestuurd worden en konden er nog vier mensen gered worden, waaronder een kind.

Iedereen het dal uit
De dag daarna hield het op met sneeuwen en kwam de reddingsactie echt op gang. Met helikopters van de NAVO en zelfs uit de Verenigde Staten werden de nog 12.000 vastzittende mensen uit het Paznauntal geëvacueerd. Tussen iedere vlucht zat gemiddeld 30 seconden, zoveel helikopters vlogen er over en weer. De Inntal Autobahn bij Imst werd ook tijdelijk afgesloten om als landingsplaats te fungeren. Dat er zoveel vluchten nodig waren kwam doordat de ramp midden in de krokusvakantie viel. Er waren hierdoor extra veel gasten, waaronder ook de twee vaders en vier kinderen uit de Achterhoek die bij de ramp omkwamen.

Nasleep
Over de schuldvraag is veel gesproken en geschreven, maar er is uiteindelijk niemand veroordeeld. Er kwam wel kritiek dat al veel eerder geëvacueerd had moeten worden, maar de lawinedienst veegde dat verwijt van tafel. Volgens Rudi Mair, expert van de lawinedienst in Tirol, was het onmogelijk geweest om iedereen op tijd met helikopters te evacueren, ook al had men dat gewild. Per auto of bus was onmogelijk omdat de toegangsweg steeds weer werd afgesloten. Over het feit dat er op 13 februari nog nieuwe gasten werden toegelaten is ook veel discussie geweest. Duidelijk is dat er een bepaalde druk achter zat, maar of dit scenario 10 dagen voor de daadwerkelijke ramp voorzien had kunnen worden zal altijd wel een vraag blijven.

Feit is dat het toerisme in Galtür een tijdelijke dreun heeft gekregen. Het aantal overnachtingen daalde in de jaren na de ramp flink

Tegelijkertijd moesten er veel herstelwerkzaamheden worden verricht en werden er miljoenen gestoken in het lawineveilig maken van de Grieskopf. Ook is er een 345 meter lange muur om Galtür heen gebouwd die het dorp in de toekomst moet beschermen. In een deel van deze muur bevindt zich nu een museum, het Alpinarium, waar je een kleine tentoonstelling kunt bezoeken die herinnert aan de ramp. Als je nu door het dorp heenrijdt merk je verder weinig meer van de ramp, maar reken maar dat hij niet vergeten is.

Naslagwerk
Er is veel geschreven over de gebeurtenissen. Lees bijvoorbeeld dit huiveringwekkend verslag uit de Volkskrant over de twee Nederlandse families, maar er is ook een documentaire en een animatie van de lawine gemaakt, in samenwerking met de lawinedienst van Tirol.